Để không còn những Alibaba khác

Bài học toà án

27-09-2019

Một bảng quảng cáo mời gọi khách hàng của Công ty Alibaba. Ảnh: T.M

Theo thông tin báo chí, trong vòng ba năm qua, Alibaba đã huy động được gần 7.000 khách hàng và chiếm đoạt hơn 2.500 tỉ đồng. Số tiền mà các nạn nhân bỏ vào Alibaba tối thiểu là hàng trăm triệu đồng đến hàng tỉ đồng. Cá biệt có người bỏ vào cả chục tỉ đồng.

Những người có hàng trăm triệu đồng, hàng tỉ đồng để đầu tư chắc không phải thuộc tầng lớp lao động nghèo, thiếu hiểu biết. Trong số họ, có cả những người có trình độ, có kinh nghiệm “thương trường”. Cho nên, câu hỏi cần đặt ra là: vì sao các nhà đầu tư vẫn dễ dàng bị lừa? Nhiều người cho rằng các nhà đầu tư hám lợi nên “mờ mắt” mà dễ dàng sập bẫy của Alibaba! Theo tôi, nếu chỉ nhìn nhận như vậy là không thỏa đáng. Bởi, nhà đầu tư nào mà chẳng muốn được lời nhiều. Đó là lẽ hiển nhiên và nhu cầu chính đáng. Nếu chúng ta đổ lỗi cho nhà đầu tư thì tương lai sẽ có nhiều Alibaba khác xuất hiện.

Muốn ngăn chặn tình trạng này tiếp diễn trong tương lai, chúng ta cần phải lý giải các nguyên nhân làm cho Alibaba “phát triển” được như vậy. Điều kiện cần và đủ để Alibaba “phát triển” được như vậy là phải tạo được niềm tin cho khách hàng. Do đó, để lý giải được nguyên nhân “phát triển” của Alibaba thì phải lý giải nguyên nhân vì sao khách hàng tin Alibaba đến vậy. 

Theo tôi, bên cạnh lý do thị trường bất động sản “sốt” trong thời gian vừa qua làm cho các nhà đầu tư mất tỉnh táo, có nhiều lý do để khách hàng tin vào Alibaba:

Thứ nhất, thực tiễn chứng minh, nhiều công ty bất động sản không đứng tên dự án nhưng vẫn ra “sổ” được cho khách hàng.

Để trốn thuế thu nhập doanh nghiệp, và không phải trải qua các thủ tục đầu tư rườm rà, nhiều công ty địa ốc cho nhân viên của mình đi thu gom đất rồi lên “quy hoạch” phân lô bán nền dưới tên của công ty. Nếu là đất nông nghiệp, để được chuyển mục đích và tách thửa, người có tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sẽ làm thủ tục “hiến đất” cho Nhà nước để làm đường theo bản vẽ “quy hoạch” phân lô của công ty. Khi xong thủ tục “hiến đất”, trên dữ liệu địa chính, thửa đất đó trở thành có lối đi và đủ điều kiện để chuyển mục đích và tách thửa. Nếu phù hợp quy hoạch sử dụng đất thì việc chuyển mục đích và tách thửa hoàn toàn hợp pháp. Sau đó, nhân viên này sẽ công chứng sang tên cho khách hàng. Trong trường hợp này, nhân viên (thực chất là công ty) chỉ đóng thuế thu nhập cá nhân là 2% giá trị ghi trên hợp đồng công chứng, chứng thực.

Trên thực tế, rất nhiều công ty địa ốc kinh doanh theo cách thức này và khách hàng vẫn có được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đúng như cam kết. Xuất phát từ thực tiễn đó nên mặc dù khách hàng biết rõ về mặt pháp lý, Alibaba không có dự án nào nhưng thấy người đại diện pháp luật của Alibaba đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được Alibaba “quy hoạch” nên họ vẫn tin và “xuống” tiền.

Thứ hai, do đa số khách hàng của Alibaba không có nhu cầu về đất để ở.

Theo thống kê trên báo Tuổi Trẻ, có đến 80% khách hàng đầu tư vào Alibaba để lấy lãi thông qua “Hợp đồng quyền chọn”. Chỉ có 20% khách hàng có nhu cầu nhận nền. Theo thừa nhận của ông Nguyễn Thái Luyện thì hiện tại cũng chưa có ai đến cất nhà, xây dựng gì trên các dự án của Alibaba. Điều đó cho thấy, nhu cầu về đất ở của người dân thực sự không cao. Đa phần là đầu tư lướt sóng, đầu tư lấy lãi. Chính vì vậy nên khách hàng không thực sự quan tâm đến việc Alibaba có ra được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay không, vị trí, hình dạng thửa đất mình mua như thế nào, đã xong cơ sở hạ tầng hay chưa... Việc này vô tình biến đất đai trở thành những “hàng hóa” thông thường và dễ dàng trở thành đối tượng của mô hình kinh doanh đa cấp. Nếu tuyệt đại đa số khách hàng của Alibaba là người có nhu cầu đất ở thật sự thì Alibaba sẽ chịu sức ép rất lớn từ việc phải ra sổ và hoàn thành cơ sở hạ tầng như “quy hoạch” để bàn giao đất cho khách hàng. Khi đó, các thủ đoạn của Alibaba sớm được phát hiện và xử lý kịp thời.

Mặt khác, theo quy định hiện nay thì kinh doanh đa cấp hoàn toàn là hợp pháp tại Việt Nam. Tuy nhiên, đối tượng kinh doanh đa cấp chỉ là hàng hóa, dịch vụ. Mà hàng hóa theo khái niệm của Luật Thương mại thì chỉ gồm động sản và tài sản gắn liền với đất chứ không bao gồm quyền sử dụng đất. Doanh nghiệp muốn kinh doanh đa cấp thì phải có giấy phép của Bộ Công Thương về kinh doanh đa cấp. Bộ Công Thương không quản về bất động sản nên không can thiệp vào việc kinh doanh đa cấp của Alibaba. Còn các đơn vị chủ quản về kinh doanh bất động sản thì không được quyền can thiệp vào cách thức kinh doanh đa cấp của Alibaba. Chính điều này dẫn đến hành vi vi phạm của Alibaba kéo dài và số lượng nạn nhân tăng theo cấp số nhân.

Thứ ba, thiếu chế tài và cơ quan chức năng không làm hết trách nhiệm.

Ngoài những lý do trên, còn có một lý do nữa xuất phát từ bất cập về quản lý nhà nước trong lĩnh vực đầu tư và thành lập doanh nghiệp. Hiện nay, không có cơ chế kiểm soát và chế tài đủ nặng đối với các trường hợp đăng ký vốn điều lệ khống. Thực tế, không ai đi kiểm tra xem là các thành viên, cổ đông công ty đã góp vốn đủ và đúng thời hạn luật định hay không. Ngay cả khi phát hiện thì chế tài tối đa là phạt vi phạm hành chính chỉ đến 20 triệu đồng. Do đó, để cho khách hàng tin tưởng vào tiềm lực tài chính “vững mạnh” của doanh nghiệp, Alibaba đã đăng ký vốn điều lệ “trên trời”, vốn điều lệ lên đến hàng ngàn tỉ đồng. Cộng với vốn điều lệ “khủng”, trụ sở hoành tráng, có hàng ngàn nhân viên... thì nhiều người dễ tin vào “năng lực” thực hiện “dự án” của Alibaba theo cách thức nêu trên.

Các dự án và hoạt động mở bán của Alibaba được quảng cáo và diễn ra rầm rộ trên chính trang web của Alibaba, trên mạng xã hội và qua các phương tiện khác. Do đó, không thể nói là chính quyền địa phương và cơ quan quản lý nhà nước không biết. Và có một thực tế là các cơ quan điều tra thường không xử lý triệt để đơn tố cáo của khách hàng vì cho rằng đó là giao dịch dân sự nên không can thiệp. Nếu cơ quan chức năng làm hết trách nhiệm và phối hợp tốt thì hành vi vi phạm của Alibaba đã được ngăn chặn từ rất sớm chứ không để mức độ thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng như hiện nay.

Những nguyên nhân trên được đặt trong bối cảnh “sốt” đất trong thời gian qua thì càng khiến nhà đầu tư dễ dàng tin và bỏ tiền đầu tư vào Alibaba.

Do đó, để tránh những công ty như Alibaba trong tương lai, chính sách pháp luật cần phải được thay đổi để kiểm soát chặt và đảm bảo việc phân lô bán nền luôn được đồng bộ với quy hoạch đô thị đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; đánh thuế lũy tiến đối với người sử dụng đất và thuế trên phần diện tích đất vượt hạn mức mà không đưa vào sử dụng trong thời hạn luật định để hạn chế tình trạng đầu cơ, lướt sóng bất động sản.

Luật sư Phùng Thanh Sơn (Công ty Luật TNHH Thế giới luật pháp)

Theo Thời báo Kinh tế Sài Gòn